مىشود ، مخالفت با حكم عقل هم ، در دنيا مذمت‌آور است . يكى در مرحلهء استحقاق عقاب اخروى است يعنى : آيا همان‌طور كه اگر شارع چيز را واجب و يا حرام كند مخالفت با آن سبب استحقاق عقاب مىشود ، اگر عقل نيز چيزى را تصبيح و يا تحسين كند مخالفت با آن موجب استحقاق عقاب مىشود . يكى هم در مرحلهء فعليّت عقاب است يعنى : آيا همان‌طور كه وقتى شارع چيزى را حرام مىكند سؤال مىكنيم كه آيا مخالفت با آن موجب فعليّت عقاب مىشود يا نه ، حكم تحريمى عقل چطور است آيا مخالفت با حكم تحريمى عقل موجب فعليّت عقاب مىشود يا نه ؟ . ( * ) كدام يك از مرحلهء چهارگانه از محلّ نزاع خارج‌اند ؟ مرحلهء چهارم ، چرا كه چه‌بسا مخالفت با خطاب شارع موجب فعليّت عقاب نشود ، چه رسد به مخالفت با خطاب عقلى . ( * ) كداميك از مراحل مزبور ، مورد بحث در باب ملازمه‌اند ؟ مرحله اول ، دوم و سوّم . ( * ) كداميك از مراحل مزبور مورد بحث در اينجاست ؟ مرحلهء سوّم . ( * ) آيهء شريفهء مورد بحث بر كداميك از مراحل چهارگانه دلالت دارد ؟ بر مرحلهء چهارم . يعنى : آيهء شريفه در مرحلهء چهارم دلالت دارد بر عدم ملازمه در فعليت عقاب ميان حكم عقل و حكم شرع ، چرا كه آيهء شريفه در مقام نفى فعليت عقاب است . ( * ) منظور از بيان اخير چيست ؟ اين است كه : آيهء ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ به اين معناست كه ما در خارج عذاب نكرديم ، نه اينكه ، مستحق عذاب نيستند . بنابراين آيه ارتباطى با سه مرحلهء قبلى ندارد . بدين معنا كه : آيه دلالت بر اين معنا ندارد كه در مرحلهء استحقاق هم تلازمى وجود ندارد ، چرا كه ممكن است ملازمه باشد و ممكن است نباشد . از طرفى ، ما نحن فيه و مسئله مورد بحث ما همين مرحله استحقاق است . بنابراين وجهى براى استدلال به اين آيه شريفه بر عدم ملازمه نمىباشد . ( * ) حاصل مطلب در عبارت ( ثم إنّه ربما يورد التناقض على من جمع . . . الخ ) چيست ؟ بيان ميرزاى قمى صاحب قوانين است در تضعيف جمع بين استدلال به آيه جهت اثبات برائت و رد